Logopedia

Brak gestu wskazywania palcem po 12. miesiącu życia dziecka, to sygnał do niepokoju

Gest wskazywania palcem (czyli wyodrębnienie palca wskazującego spośród pozostałych palców dłoni) kształtuje się ok. 9. miesiąca życia i stanowi fundament dla rozwoju mowy, ponieważ jest pierwszym aktem komunikacyjnym dziecka. Dzieci zanim nauczą się używać słów, to wykorzystują gestykulację do tego, by porozumiewać się z otoczeniem i w ten sposób próbują wpłynąć na stany umysłowe dorosłego (dlatego gest wskazywania sprawia szczególną trudność dzieciom z autyzmem). Ponadto badania wskazują [2], że stosowanie przez dzieci gestu wskazywania ma ścisły związek z nabywaniem języka.

Około 10-12. miesiąca życia pojawiają się przejawy komunikacji intencjonalnej. Dziecko wskazuje na przedmiot, który jest poza zasięgiem jego ręki. Jeśli zaobserwowałeś, że u dziecka rocznego nie ma gestu wskazywania, to jest to sygnał niepokojący i wówczas należy skonsultować ze specjalistą. Niezwykle ważną umiejętnością, która również sprzyja lepszej komunikacji dziecka z osobą dorosłą jest dzielenie wspólnej uwagi (na ten temat powstanie osobny artykuł).

Gest wskazywania palcem może oznaczać prośbę (np. daj mi to) lub pełnić funkcję orzekającą (zobacz), a także stanowić pytanie (Tato, co to?). Gest wskazywania jest wykorzystywany podczas dzielenia wspólnej uwagi (dziecko + dorosły + przedmiot).

Jakie są funkcje gestykulacji?

Dziecko za pomocą gestykulacji:

  • informuje o swoich pragnieniach (chce nakłonić dorosłego do uzyskania konkretnego przedmiotu np. pokazuje na piłkę, którą chce się bawić)
  • prosi o działania (np. wskazuje na buty/wózek, ponieważ chce iść na spacer)
  • przekazuje informacje (gdy mama w takcie zabawy pyta „gdzie jest miś?”, dziecko wskazuje palcem w miejsce, w którym znajduje się miś)
  • chce zwrócić uwagę dorosłego na określony przedmiot i dzielić z nim swoje emocje (np. dziecko na spacerze słyszy lecący samolot, patrzy na niego i wskazuje palcem i mówi „uuu”, ponieważ chce, aby matka również zwróciła na niego uwagę, a matka mówi wtedy „tak, leci samolot”)
  • prosi o komentarz (np. dziecko buduje razem z dziadkiem wieżę, kiedy wejdzie do pokoju babcia, dziecko pokazuje palcem na budowlę, wówczas babcia komentuje „zbudowałeś piękną wieżę”)

Początkowo gest wskazywania ma charakter wskazywania imperatywnego – dziecko jest skoncentrowane na przedmiocie, a gest wskazywania służy zaspokojeniu jego konkretnej potrzeby. Około 13. miesiąca życia dziecko, wskazując na jakiś przedmiot, koncentruje się również na drugiej osobie, chce zwrócić jej uwagę i podzielić się z nią swoimi zainteresowaniami (wskazywanie deklaratywne).

W jaki sposób stymulować gest wskazywania?


Gest wskazywania można ćwiczyć podczas codziennych czynności takich jak zabawa, kąpiel, spacery. Bawcie się pokazując różne przedmioty palcem np. auto, misia, piłkę, a także części ciała. Polecam zabawy typu: „Paluszek zginam, paluszek prostuję, paluszkiem oko/ucho/nos/brzuszek pokazuję”. Możemy także oglądać książeczki i pokazywać, „Gdzie jest pies/kot/dom?” itp. Dla dzieci niezwykle atrakcyjne jest także oglądanie albumów ze zdjęciami i pokazywanie np. gdzie babcia/dziadek/ciocia itd.

Kiedy należy skonsultować się ze specjalistą?

Jeśli pomiędzy 9. a 14. miesiącem życia nie pojawi się gest wskazywania u dziecka, wówczas należy udać się do specjalisty. Brak gestu wskazywania może świadczyć o deficytach w zakresie rozwoju umiejętności komunikacyjnych.

Dzieci ze specyficznymi potrzebami edukacyjnymi często mają zakłóconą komunikację z osobami dorosłymi. Dlatego bardzo ważne jest, by obserwować dzieci i podczas badania logopedycznego ocenić nie tylko rozwój mowy, ale także rozwój niejęzykowych sprawności komunikacyjnych (m.in. kontakt wzrokowy, gest wskazywania, pole wspólnej uwagi). Jeśli w okresie niemowlęcym i poniemowlęcym obserwujemy, że dziecko nie posługuje się gestem wskazywania, to wówczas jest to sygnał, aby zgłosić się na konsultację do logopedy, aby wywołać go w procesie stymulacji. Gest wskazywania sprawia szczególną trudność dzieciom z autyzmem, ponieważ wymaga zauważenia partnera interakcji i czekania na jego reakcję. Brak gestu wskazywania (a także brak kontaktu wzrokowego), jest jednym z pierwszych objawów autyzmu.


Bibliografia:

  1. Bielenda-Mazur E., Siudak A., Gest wskazywania palcem w świetle doniesień neurobiologicznych, 2019.
  2. Iverson J.M., Goldin-Meadow S., 2005, Gesture paves the way for language development, „Psychological Science”, vol. 16(5), s. 367–371.
  3. Tarnawska M., Terapia logopedyczna małego dziecka z autyzmem, 2018.

Skomentuj artykuł

Paulina Mistal
Absolwentka studiów magisterskich na kierunku Logopedia z audiologią na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Obecnie doktorantka tymże uniwersytecie. Od 2018 roku sekretarz Polskiego Towarzystwa Logopedycznego Oddziału Lubelskiego. Uczestnik licznych konferencji naukowych zarówno jako prelegent, jak i słuchacz. Organizatorka wielu akcji społecznych mających na celu uświadamianie o wpływie wysokich technologii oraz produktów, które wpływają negatywnie na rozwój dzieci. Założycielka portalu Pani Logopedyczna. Na co dzień praktyk.