Komunikacja zdalna szansą dla osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu? – wyniki moich najnowszych badań
Z przeprowadzonych przeze mnie badań [2], które w tym momencie uznać należy za pilotażowe, wynika, że osoby z zespołem Aspergera* chętnie kontaktują się z innymi osobami zdalnie, zwłaszcza poprzez formę pisaną, czyli np. za pośrednictwem aplikacji Messenger. Okazuje się bowiem, że brak konieczności bezpośredniego kontaktu z drugą osobą ułatwia, a często umożliwia im nieskrępowaną rozmowę, w tym dzielenie się swoimi problemami. Informacja ta powinna zatem zostać uznana za niezwykle cenną przez wszystkich terapeutów, ponieważ, o czym na ten moment nie wolno nam jeszcze przesądzać, komunikacja zdalna może okazać się istotnym elementem terapii osób ze spektrum autyzmu, w szczególności osób aktualnie, jeszcze przed wprowadzeniem w Polsce klasyfikacji ICD-11 [1], diagnozowanych jako osoby z zespołem Aspergera.
W przeprowadzonych badaniach analizie poddałam realizację zachowań dialogowych osób z diagnozą zespołu Aspergera w przypadku trzech typów rozmów: zdalnej wymiany wiadomości tekstowych, wideorozmowy oraz interakcji w kontakcie bezpośrednim.
Podczas wideorozmowy największym problem dla osób z zespołem Aspergera był kontakt wzrokowy
i fakt, że są widziane przez drugą osobę. Niektórzy badani nie włączali kamerki albo wyłączali
ją w trakcie trwania rozmowy. Potwierdza to zatem, że nawiązanie kontaktu wzrokowego nawet
w kontakcie pośrednim stanowi dla nich trudność. Warto jednak zauważyć, że w przypadku wideorozmowy wypowiedzi badanych były bardziej spójne aniżeli podczas rozmowy bezpośredniej. Podobnie było w przypadku przestrzegania zasad naprzemienności ról w konwersacji.
Najmniej „problematyczną” dla osób badanych okazała się zdalna wymiana wiadomości tekstowych.
W odróżnieniu od dwóch pozostałych form objętych badaniami nie pojawił się tutaj schematyzm
w użyciu języka w postaci automatycznych zachowań językowych w określonych sytuacjach. Ponadto wypowiedzi pisemne badanych były spójne z tematem rozmowy, a także zachowana została naprzemienność ról pomiędzy nadawcą a odbiorcą. Podczas jednej z rozmów tekstowych pojawiła się ciekawa z perspektywy badawczej sytuacja. Jeden z badanych zakomunikował, że w przypadku terapii psychologicznej związanej z jego problemami emocjonalnymi wolałby zastosować środki komunikowania się na odległość aniżeli terapię w kontakcie bezpośrednim. Badany stwierdził, że byłoby mu łatwiej opowiadać w ten sposób o swoich problemach.
W rozmowie face to face badani wykazywali tendencję do monologowania i odnoszenia do siebie tematu rozmowy, czego nie zaobserwowano w rozmowie w formie pisanej i w trakcie wideorozmowy. Przy takiej formie komunikowania się osoby z zespołem Aspergera miały trudności z odróżnieniem informacji istotnych od nieistotnych, co niekiedy przekładało się na nieskuteczne realizowanie zamierzonej intencji komunikacyjnej.
Pomimo powyższego zaobserwowano, że osoby z zespołem Aspergera wykazywały trudności w zakresie inicjowania i podtrzymywania konwersacji we wszystkich trzech typach rozmów. Uprzednie, w przypadku wiadomości tekstowych, jest jednak trudne do zaobserwowania przez przeciętnego odbiorcę.
Bez wątpienia uznać należy, że komunikacja zdalna jest szansą dla osób z diagnozą zespołu Aspergera, tym bardziej w czasach gdy powszechną formą pracy jest praca zdalna. Komunikacja taka jest również szansą dla terapeutów i badaczy, ponieważ być może dzięki niej lepiej zrozumiemy funkcjonowanie tych osób, a przede wszystkim być może uda nam się opracować nowe metody terapii z wykorzystaniem takiej komunikacji.
Bibliografia:
[1] Majewicz P., ICD-11 – Implikacje w badaniach i praktyce psychologiczno-pedagogicznej [w:] Lubelski Rocznik Pedagogiczny, t.XLII, z.1, 2023.
[2] Mistal P., Interakcja językowa z osobami ze spektrum autyzmu za pomocą technologii komunikacji zdalnej, 2023.
